EUSKARAREN LURGABETZEA

Lehengoan irakurri nion lehenengoz kontzeptu hau Juan Luis Zabalari, Xn egindako txio batean: euskararen lurgabetzea. Eta zeharo interesgarria iruditu zitzaidan, etxegabetzeez hainbeste hitz egiten den garaion, euskara bera ari baita bere bizitokia, bere etxebizitza, bere lurra galtzen. Hau da, kale gorrian uzten ari da (gara) euskara; Euskararen Herriak (Euskal Herriak), lurrik ez.

Kontua da emeki-emeki gauzatzen ari den prozesua dela lurgabetzea, isilpean eta erdi ezkutuan, eta euskaldunok ia konturatu ere ez gara egiten, baina, hein handi batean, geurea (ere) bada horren errua, horrekiko erantzukizuna. Izan ere, gu geu ari gara “gure lurrean” (metaforikoki gure bizimoduan, gure egunerokoan...) okupatzailea eroso sentiarazten, geure bizi-espazioaren zati gero eta handiagoa ari gatzaizkio ematen, oparitzen; hainbesteraino, ezen, maiz, erdaraz egin edota bizitzeko hautua ere egiten baitugu, okupatzailea (erdara, erdalduna) gure lurrean eroso eta bere eskubide guzti-guztiekin bizi dadin, eta bere hizkuntzan, noski. Ez dute gurekiko betebeharrik; guk bai, ordea, eurekikoak.

Bai, jakina, gure arduraz harago bada kanpotik datorkigun oldarraldia ere: epaileek-eta euskararen aurka esandakoak eta emandako xedapenak, eta herritar askotxorengandik isuritako euskarafobia ere bai. Baina ziur nago hori guztia errazagoa litzatekeela borrokatzen baldin eta geure baitan, geure etxe edo lurrean, koherenteago jokatuko bagenu; hau da, euskaldunak betiere edo gehiagotan, behintzat, euskaldun jokatuko balu.

Aspaldion denon ahotan dabiltzan zorioneko etxegabetzeen eta euskararen lurgabetzearen konparazio txikia eginez gero, berehala konturatuko gara aldea dagoela batzuetatik bestera, noski, baina antzekotasunik ere bai. Etxegabetze batez ari bagara, kontuan izaten dugu etxe hori jabeak duen bakarra ala enegarrena ote den, jabea bera nor den eta nola(tan) lortu duen etxe hori, eta okupatzailea ere nor den, zer-nolako bizi-baldintzak dituen eta abar. Izan ere, horiek guztiek legitimatzen edo legezkotzen dute gehiago edo gutxiago okupazioa, eta, norberaren ideologiaren arabera, era batera edo bestera jokatzen dugu okupazio horren aurrean.

Euskararen lurgabetzeaz ari bagara, ordea, aintzat hartu behar dugu euskarak duen etxe, bizitoki edo lur bakarra dela, okupatzaileek berena propio ere badutela aurretiaz. Lurraren jabea (euskalduna, euskara) berez da bertakoa, betidanik eta belaunaldiz belaunaldiko transmisio bidez gaurdainoko Euskal Herrira helduta. Bere etxea galduz gero, agur bere izaerari, bere izanari, agur Euskal Herriari. Eta, behin etxea galduta, nekez iraungo du kale gorrian, noraezean eta ezeri eutsi ezinik. Baina honetan ere norberaren ideologiak badu zeresanik, eta hainbatek uste dute okupatzaileek beren eskubideak dituztela, euren hizkuntza gurean eta gurekin erabiltzekoa, eurena gurea bezainbestekoa delakoa (gurean, ez beraienean, noski) eta abar.

Erraz mobilizatzen gara besteren etxegabetzeen kontra, bitartean geure lurgabetzea bera bultzatzen ari garela. Hortaz, agian kontzientzia hartu eta birpentsatu egin beharko genuke euskaldunok ondo ari ote garen beste euskaldun batekin erdaraz aritzen garenean, edo erdarei, oro har, euskarari baino garrantzi eta erabilera handiagoa ematen diegunean, halabeharrik gabe, erosokeriaz edo utzikeriaz jokatuta. Zer pentsatua eman beharko liguke erdarei ematen diegun babes eta goresmenak zenbaterainoko kaltea ekar diezagukeen, edo ekartzen ari zaigun dagoeneko. Izan ere, izan zirelako omen gara, baina garelako izango ote dira? Gutako bakoitzak du erantzuna.

MAPA LINGUISTIKOAREN GARRANTZIA

Zentzumenez atzematen ez den oro ez omen da ezer, diotenez. Hau da, dastatu, usaindu, ukitu, entzun edota ikusten ez dena ez da existitzen. Eta euskara, Bilbon edo Euskal Herriko beste leku erdaldundu askotan, nekez atzeman daiteke, euskaldunen euren ahalegin handi eta nekaezinari esker ez bada. Horregatik, behar-beharrezkoa izaten da euskara agerraraziko duen hizkuntz politika bat, jendearen zentzumenetara eramango duena. Eta, beraz, euskara halako tokietan (ere) hizkuntza ofiziala bada, nahitaezkoa da bertako esparru publikoan azaltzen den edozein adierazpen euskaraz (ere) izatea, legez izan ere. Bestela, eta euskara ez den erdara baino ez bada ikusarazten, euskararik ez da toki horietan guztietan, euskaldunak zokoratu eta ikusiezin izatera kondenatuz.

Bada, gaur egun halako politika linguistiko ausartik ez egotea kezkagarria da, oso, eta horrek Euskararen Pizkunderako ekarpena egin barik, euskararen itzalaldia bultzatzen duela esango nuke nik. Izan ere, lehengo hilaren 27an Miribillan ikusi genuena oso ondo dago, eta behar-beharrezkoa da, noski, euskaltzaleon kontzientzia amatatu ez eta berpiztu dadin, baina erakunde publikoen inplikazio zintzo eta ausartari ere ezinbesteko deritzot nik, den-dena ezin baita euskaltzaleon borondate hutsa izan; zentzumenetan eragin egin behar da egunerokoan, Euskal Herriko inguru eta txoko orotan.

Horrela, Jose Mari Pastorrek BERRIAko bere zutabean galdetuta bezala, “euskararen arrastorik ez eta erakunde publikoen laguntza jaso?” Ba ote? Gure kaleetako espazio publikoa okupatu al daiteke erdara hutsean? Negozio bat ireki daiteke eta bide publikora jotzen duen negozio horren kartel iragarleak hitz bat bera ere ez euskaraz? Ez al da, ba, euskara (ere) ofiziala, EAEko hiru lurraldeotan behintzat? Ez dut ulertzen, esaterako, nolatan den posible beheko argazki honetako bezalako negozio bat herriko (Zumaiako) kale nagusian (Erribera kalean) ireki eta bertako udalak ezertxo ere ez esatea, ez egitea...

Eta zenbat halako, ez baita kasu bakarra, ez horixe, gero eta gehiago eta gehiagotan ari baikara ikusten (entzuten...) kalean erdara hutsean iragartzen direnak (afixak, menu-kartak, eskaintzak...), eta, euskarari muzin egiteaz gain, euskaldunak baztertu eta umiltzera ere ausartzen direnak, Bilboko Ledesma kaleko Bilbao Berria jatetxea bezala, zeinek “berria” adjektibotik harago ez baitu hitz erdirik ere agertzen euskaraz, baina euskaldunak kaleratzen ditu beltzak izateagatik, Sambou Diaby-ri gertatu bezala.

Eta ez, ez da nahikoa ohartxo bat ateratzea (erdara hutsean berori ere) barkamena-edo eskatzeko. Halakoen aurrean zorrotz jokatu behar lukete erakundeek, eta, oro har, hizkuntz politika ausartagoak, askoz ere ausartagoak, egin behar dituzte euskal erakunde publiko guztiek; bestela, ez da pizkunderik gauzatuko.

EUSKARA PIZTU?

Batzuetan, kuadrillan poteak hartzen ibiltzen garenean, zaila izaten da jakitea zein den azken potea, beti ere beste bat hartzeko tentazioa egoten delako, eta norberak esan behar “ez, ni banoa”, aitzakia bat edo beste jarrita, normalean. Beste bat gehiago, beste behin, berdin jarraitu eta hurrengo batean ostera ere berdin jokatzeko. Bada, halako zerbait gertatzen zait aspaldion euskalgintzarekin ere.

Gaur, abenduak 27, goiz partean jaso dut azken gonbita Euskalgintzaren Pizkundera joateko, Bilboko Miribillara. Ezetz esan diot lagunari, egiatan makal samar nabilelako egunotan fisikoki, baina, bestela ere, halakoetarako batere gogorik ez dudala konturatu naiz, eta hitzok idaztera jarri nau sentipen horrek. Bizitza osoan, hamarkada askoan, ekitaldi berdinetan ibili ostean, ekitaldi beretan, edo berean, amaitu ezinik sentitzen naiz batzuetan halakoetan. “Berriro?”, galdetzen diot neure buruari. Noiz arte, baina?

Irudipena dut aldarrikapen oro dagoeneko folklore bilakatu dela euskal lurrotan. Edozer bihurtzen dugu jai-gai eta, jaizale garenez, errepikatu nahi izaten dugu jai hori, eperik epe. Baina, jaia amaitzean, errealitateak irensten gaitu, eta gu eroso-eroso murgiltzen gara bertan. Jaiak (elkarretaratzeak, festibalak, manifestazioak edo dena delakoak) dirauen bitartean, ozen eta indartsu aldarrikatzen dugu aldarrikatu beharrekoa, euskaraz aldarrikatu ere, eta, jaia amaitzean, otzandu eta isildu egiten gara, erdararen besoetara berriro ere eroriaz, eta hurrengora arte. Koherenteak izan ohi gara tarteka-marteka, baina inkoherenteak ere besteka.

Euskara piztu? Benetan piztu nahi ote dugu ezer? Ez dakit nik, ba! Gero eta zalantza handiagoak ditut, eta denbora agortuz doa ezer argitzekotan, ezer piztekotan. Ea betetzen duzuen Miribilla, euskaltzale horiek, arrakastarik handiena opa dizuet eta, zinez.

2025eko abenduaren 27an, etxean, goizeko 10:28an.

 

OSAKIDETZAK (ere) MARKATUTA?

Agidanez, Osakidetzak euskaldunok markatu egin nahi gaitu identifikazio eskumuturretan, baldin eta aurretik euskaraz artatuak izatea aukeratu badugu. Hori izan da bertako hizkuntz politika dagitenen azken burutapena: euskaldunak seinalatzea, fitxatzea (E batez, nonbait).

Aspaldian, euskara (ia) legez kanpokoa zelarik, geuk markatzen genuen geure burua, paparrean EHEren eranskailua edo jarrita, hartara, euskalduna nor zen eta harekin euskaraz egin zitekeela jakiteko. Oraindik ere, nahi duenak, noski, egin egin dezake, norbera librea baita bere eta Euskal Herriaren euskalduntasuna nahi bezala aldarrikatzeko.

Garaiak zertxobait aldatu dira, ordea, eta, egun, berrogeitaka urteren buruan, esan dezagun euskara ere hizkuntza ofiziala dela (gaztelaniarekin batera, gurean) eta, beraz, erakunde publikoek euskaraz artatu behar gaituzte, guk hala nahi izanez gero. Horretarako baliabideak bermatu beharra dute erakundeok (Osakidetzak ez ezik beste edozeinek ere), eta, aldian-aldian, izapideren bat egitera edo zerbitzuren bat jasotzera goazenean, geuk erabakiko dugu zer hizkuntzatan egin edo jaso izapide edo zerbitzu hori. Horrelaxe xedatzen du legeak, baina badakigu ez dela betetzen, euskararen eta euskaldunon kaltetan, noski.

Nik euskaraz arta nazaten nahi baldin dut, ez dut zertan hainbat denboraz aurretiaz esan, unean bertan erabakiko baitut zer hizkuntzatan egingo dudan hau edo bestea, eta Administrazio publikoak gai izan behar du orduantxe artatzeko nik aukeratu dudan hizkuntzan. Eta, are gutxiago, ez dut zertan etiketa edo marka bat eroan behar, ez eskumuturrean ez inon, euskaraz badakidala aurretik jakinarazteko. Zergatik, baina?

Zergatik ez ote zaio marka hori ez dakienari ezartzen? Zergatik bai euskaldunoi, hain zuzen, hizkuntza ofizial biak dakizkigunoi? Arazoa ez baikara bi-bietan moldatzen garenok, ezpada bietako batean huts egiten duena, ala ez? Bada, irudipena dut euskaldunok estigmatizatu nahi gaituztela, non eta gure erakunde publikoetan, arazoa gu geu bagina bezala.

Benetan bereizketa (ez bereizkeria) egin nahi bada hobeto artatze aldera, bikoitz dezatela Administrazioa bera, erdarazko eta euskarazko zerbitzu banatan, bata bestetik bereiz, eta horrela, behintzat, arinago ere artatuko gintuzkete, ilara luzerik eta itxarote-zerrendarik pairatu beharrik gabe.

Eta, amaitzeko, baten batek pentsa dezake laster abiatuko den Euskaraldian ere horrexetara bultzatzen gaituztela, geure burua markatzera, ezta? Bai, ba! Baina bakoitzak erabakiko du zer egin, ezein erakunde publikok ezer ezarri gabe. Nik neuk, esaterako, ez dut paparrean ezelako txaparik eramango, eta euskaraz jardungo dut, nahi dudanean eta nahi dudalako, egunero legez. Hortaz, Osakidetzak (ere) ez dut markatzerik nahi, naturaltasunez euskalduntzat hartzea baizik. Hainbeste eskatzea al da?

DEZEPZIOA

Hiztegian bila ibili naiz erdarazko decepción nola esan. Elhuyarrek, esaterako, “desengainu” eta “etsipen” ere badakartza, “dezepzio” horrez gain. Baina, tira, nik bestelako esanahi batekin lotu izan dut beti ETSIPEN euskarazko hitza, eta, erdarazko DESENGAINUren eta DEZEPZIOren artean hautatzekotan, ba, hurbilago ikusi dut DEZEPZIOa DECEPCIÓNetik.

Kontua da horixe sentitzen dudala, maiz sentitu ere, Euskal Herriarekin dudan harremanean. Ez da oraingo bat-bateko sentipena, ez, Euskal Herria lehenengoz ezagutu eta handik gutxira hasitako sentitze hazkor bat izan da beti, jadanik lau bat hamarkadatan luzatuz doana. Balidurike betiereko sentipen hori izan beharko dudala aspaldi apopilo hartu ninduen herri euskaldunarekin; ezen, ezeren aurretik, zilegi bekit esatea Euskal Herria diodanean Euskararen Herriaz ari naizela, noski.

Erabat erdaldun sortu nintzen orain ia sei hamarraldi, eskualde guztiz erdaldun bateko herri, auzo eta familia zeharo erdaldunean. Bizitzaren bigarren hamarteari ekin orduko, ordea, euskaraz bizi zen mundu oso bat bazela deskubritzeko parada izan nuen, eta, garaiko egoera soziopolitikoak bultzatuta edo, bertan murgiltzeko erabakia hartu nuen. Laurogeiko hamarkada zen eta, haren erdirako, garbi nuen zera, Euskal Herrian biziko banintzen, euskaraz egin beharko nuela. Orduantxe hasi nintzen euskarazko bizimoduan murgildu nahian, euskara(z) ikasi eta, aukera nuen bakoitzean, euskara(z) bizitzen, erabiltzen. Eta gaurdaino: oraindik ere ari naiz, bai, ikasi eta ikasi, beraren baitan bizi guran.

Ez da erraza, baina, euskaraz bizitzea, nahiz eta, teorian, euskara bera legezkoa eta ofiziala izan, hemen behintzat, EAEn, egun eta betitik bizi naizen Euskal Herriaren zati honetan. Teorian, inoiz baino gehiagok dakigu euskaraz, eta, teorian betiere, inoiz baino gehiago, gehiagotan eta gehiagorekin egin dezakegu euskara(z). Euskaldun berriok, erdaraz sortu eta gerora euskara(z) ikasi dugunok alegia, dagoeneko gehiago omen gara berezko euskaldunak baino; beroriek ere, euskaldun zaharrak alegia, inoizkorik formatuenak ei dira gaur egun euskaraz, gehientsuenak alfabetatu eta ikasiak. Beraz, baldintza ezin hobeetan gaude euskaraz egiteko, bizitzeko, ezta?

Bada, badirudi ezetz. Eta hortxe hasten da, hasi da, hasi zen, nire dezepzioa. Itxurakerian, euskaldunon azalkerian. Sudurpean indarra, aho handitik aldarrikatzen dugu geure euskalduntasuna, eta aho txikitik, ostera, eroso eta pozarren bizi gara erdaraz, erdal kulturak eta bizimoduak arras irentsita. Hau da, oro har, hipokrita hutsak gara euskaldunak. Esan esaten dugu, bai, euskarak egiten gaituela euskaldun, baina gero eta onartuago dugu “euskaldun” hitza euskal herritarrak izendatzeko; gero eta ohikoagoa da (zaigu) entzutea berdin-berdin izan daitekeela bat euskaldun euskaraz jakinda edo jakin barik ere; gero eta maizago entzuten da gaztelania eta frantsesa ere badirela euskara bezain bertoko hizkuntzak, geure-geureak; eta, noski, premisa horien karietara, gero eta euskaldun gehiago aritzen gara erdaraz, gehiagotan eta gehiagorekin, baita eta bereziki geure artean ere.

Atzo izan zen, enegarrenez izan ere, El Aberri Eguna. Gure hipokrisiaren alardea egiteko egun egokienetako bat, ziur: aldarrikapenetan, erdara nagusi. Eta nor bere aldetik, noski, gehiegi nahasten baldin bagara, agian, geure izana galdu liteke eta.

Tira, zer egingo zaio, ba? Neure psikolasto bat, beste bat gehiago, izango da akaso. Sinetsita nago, ordea, beste hamaika halako izango ditudala laster, beste hamaika egunez gutxienez, euskaldun, euskaradun, euskarahaldun, euskotar edo dena delako euskal herritarrok itxurakerietan murgilduta, elkar mugitu nahian-edo, denak elkarrekin, elkar hartuta, elkarri eraginez, baina katamaloa kendu ez eta gehiegi nahasi gabe, badaezpada ere, ez ote dugun geure esentzia galduko…

ELKAR MUGITUZ?

Badator Euskaraldia, berriz ere. Urte berriko udaberrian izango da oraingoan, antza. Dagoeneko aurkeztu dute eta, egia esanda, harritu egin nau; ez Euskaraldiak berak, ezpada beraren leloak: “Elkar mugituz egingo dugu”.

 

Irakurri edo entzun dudan lehenengoan, burura etorri zait aspalditxo batean, 90eko hamarraldian edo, EGA azterketa batean idazmen-proba burutzeko jarri zuten idazlanerako izenburua: “Nola ikusten gaituzte?” Alegia, euskaldunok nola ikusten gintuzten. Ala zer iritzi zuten gutaz? Bada, garai hartan txiste ugari sortu ziren hainbat irakasleren eta aztertzaile batzuen artean; agian aho bete hortz ikusiko gintuzten, zeharo txundituta, harri eta zur, sor eta lor, edo batek daki zelan. Halaxe geratu baikinen gutako hainbat izenburu hura ikusita, eta horrelaxe geratzen naiz ni elkar mugituz ez-dakit-zer egingo dugula irakurtzen dudan bakoitzean, asmatu ezinik zer egingo ote dugun.

Hasiera batean, dantza lotuan egiteko proposamena zela pentsatu dut, baina, batek daki, beharbada elkarri bultza, edo musu, elkar-gainka jarri edo elkarrenganatu egin beharko dugu denok pega-pega eginda egon arte, auskalo! Dena dela, euskararen aldeko ezer bada, ongi etorria izan bedi, seguru bainago elkar hartuko dugula zeregin horretan, mereziko du eta.

Ez dakit nik, ba! Barkatu atrebentzia, irakurle, ez bainaiz nor inori ezer esateko Euskaraldiaren goiburuaren egokitasunaz, baina lepoa egingo nuke “elkarri eraginez”, esate baterako, natural, ulergarri, adierazgarri eta, finean, komunikatiboagoa litzatekeela bi hitz horiekin aditzera eman nahi izan dutena adierazteko.

Hiru hanka edo oinarri nagusi omen ditu euskara onak: zuzentasuna, egokitasuna eta jatortasuna. Halako zerbait entzun nion hor nonbait Kike Amonarrizi, oker ez banago. Eta nago “elkar mugituz” horrek hiruretako baten batean kale egiten duela. Ez dut esango, ez horixe, zuzena ez denik, baina galdera bakarra egingo dizut: zuzena al da, izan ote daiteke, egokia edota jatorra ez dena?

https://www.argia.eus/albistea/elkar-mugituz

BEHARRIZANA SORTU

Agidanez, bizi gareneko hauek ez dira sasoirik onenak euskararentzat; ez, behintzat, erabilerari dagokionez. Iñaki Iurrebasoren tesiari gainbegiratua eman besterik ez dugu euskara egunez egun hiltzen ari dela ikusteko, ezari-ezarian, baina hiltzen. Bitxia da, oso, erakundetu eta ofizialduz geroztik, lehen baino gutxiago erabiltzea euskara. Agian, presentzia handiagotu du lehendik zantzurik ere ez zuen hainbat esparrutan, eta, jakina denez, debekua zuen garaian baino aukera gehiago (izan) du orain jendeak ikasteko, hezkuntzari esker, gehienbat. Baina, dirudienez, eskola edota euskaltegietan ikasten den hori kosta egiten da erabiltzen; balirudike eskolak eta euskaltegiek ez dutela euskaldunik sortzen, euskaradun hutsak baino, tituludun aseptikoak.

Eta, bitartean, erdarak bere tokitxoa hartu du lehen euskararenak baino ez ziren guneetan, nagusiki, transmisioa bermatzen zuen familia-gunean. Izan ere, oraingo familia askotan mestizaia nagusitu da, hau da, bikotekide-guraso erdaldun eta euskaldun bana duten familiak dira, erdarari euskarari besteko protagonismoa emanez etxe barruko egunerokoan, edo, agian, protagonismo handiagoa, euskalduna berez elebiduna izaten baita, erdalduna ez bezala. Halako familietako umeek errazago berenganatzen dute guraso erdaldunaren ama-hizkuntza, erdara, etxetik kanpoko unibertsoan (ere) nagusia(goa) dela konturatuta.

Izan ere, kanpoko unibertso erdaldun horrek sekulako indarra izaten du belaunaldi berrietan. Interneten bidez, egunero-egunero, etxe barruan sartzen zaigu eta, etxekideon arteko ohiko berba ziztrinei gailenduz, ordu asko ematen ditugu erdal pantailen aurrean egunean zehar, ume nahiz gurasook eman ere. Agian horregatik, batek daki, gero eta ohikoagoa izaten da euskaraz egiten dion gurasoari erdaraz erantzutea seme-alabak, eta, maiz, guraso horrek onetsi eta ezertxo ere ez du egiten portaera hori ohitura bihur ez dadin; azkenean, noski, erdara nagusitzen zaion gurasoari ere seme-alabarekiko harremanean, (euskararen) zorioneko transmisioa erabat zapuztuz.

Kontuak kontu, erdara ari da gailentzen bizi-esparru orotan, pertsonalenetik hasi eta kolektiboeneraino, edo alderantziz, kolektiboenetik pertsonaleneraino, berdin dio norabideari. Euskara sustatzeko sortutako Euskal Telebista hura bera ere Erdal Telebista bilakatu dugu, aspalditik. Ditxosozko D ereduak ez ei du euskara-gaitasunik bermatzen gure gazteen artean, eta horietako gehienek ez dute (euskarazko) jarraipenik unibertsitatean, non ingelesa gero eta presenteago dagoen ikasketetan. Oro har, erdal kultura kontsumitzen dugu euskal kultura bailitzan, eta, Lazkao Txikik zioen bezala, erdaraz (edo euskañolez, gehien jota) aritzen gara euskaraz ari garelakoan. Ez dira, preseski, garairik onenak militantismorako, eta dagoeneko ezin da euskararen etorkizuna herritarron borondatearen pentzuan laga. Handira jokatzeko unea iritsi da, ez uste?

 

Gauzak horrela, urrats bat eman beharra dago borondate edo militantziatik harago. Nola edo hala, euskararekiko beharrizana sortzea da alternatiba (bakarra?); erabiltzera behartu gabe, erabiltzeko beharra sortu, alegia. Nola, ordea? Ez da erraza erantzuten.

Garbi dago boterea duen orok aukera gehiago eta handiagoak dituela portaera erabiltzaile hori bultzatzeko. Bereziki, botere politikoaz ari naiz, baina erreferentziazko “botere” soziala ere albo batera utzi gabe. Sekula ez dut ulertu, esaterako, zergatik ez den euskara erabiltzea saritzen, arnasgunetzat jotzen ditugun udalerri eta bestelako guneetan, nagusiki. Eta, saritzeaz ari naizela, ez diot ekonomikoki saritzea soilik, baita, gehienbat, lehentasunezko tratua edo harrera emanez saritzea ere; hau da, euskaratik eta euskaraz egiten den guztia lehenestea. Udalerrian dauden negozioak oro, herriko dendak, taberna eta jatetxeak, edota bestelako zerbitzu pribatuak ere, euskararen presentzia bermatzera akuilatu edo “behartu” daitezke, hain zuzen, herri euskaldun batean ari direlako negozioa egiten. Esaterako, Decathlon bezalako enpresa erraldoi batek euskarari (euskaldunoi) mespretxu egitea legez zuzendu beharra dago. Edo jatetxe bateko menua erdara hutsean iragartzea, edo iragartzen den edozer ere euskaraz (ere) ez egitea zigortzerainoko udal politikak egin litezke, benetako borondatea egonez gero, noski. Baina erosokerian jausiak gara, eta errazagoa ei zaigu onartzea erdaraz denok dakigula eta, beraz, ezin dugula euskara ezarri edo “inposatu”. Izan ere, euskaldunok gero eta barneratuago dugu erdaldun euskalfoboek egozten digutena, hots, euskara dakigunok pribilegiodunak garela eta ezin ditugula eurak bazter utzi euskaraz ez jakiteagatik; non eta hemen, Euskal Herrian, Euskararen Herrian.

Eta herritar xumeok ere badugu geure botere esparrutxoa, noski, non euskara erabiltzera bultza ditzakegun euskaldun kontzientziatu gabeak, behintzat. Finean, jarrera kontua baino ez da. Euskaldun batek erdaraz interpelatzen bagaitu edo guk euskaraz eginda erdaraz erantzuten badigu, ez dugu zertan erdaraz erantzun, edo areago, akaso, erantzun beharrik ere ez genuke. Izan ere, maiz, erdaldun bati euskaraz egitea errespetu falta dela leporatu izan digute, ezta? Baina euskaldun bati, euskaraz ulertu eta jakin arren, erdaraz erantzutea ez al da, ba, benetako errespetu falta? Adibideak ehunka edo milaka aipatu litezke, euskaraz eragiteko egoerak ehunka eta milaka baitira. Nolabait, hainbeste aldarrikatu eta besteri eskatu barik, norberak ekitea da, beharbada, biderik eraginkorrena, bai eta eragingarriena ere. Baina, ezbairik gabe, herritarron esku ezin da horren guztiaren ardura osoa utzi; erakundeek, dagokionak dagokionean, bultzatu behar dute euskararekiko beharrizana, herritarrok berori barneratu eta gehiago(tan) egin dezagun euskaraz.